TAJEMNICE GENIUSZU (Włodzimierz Szpak)

Porównując sytuację liczącego się artysty współczesnego, który tworzy co chce i jak chce, zwykle dla własnego zadowolenia i jakby na własny użytek, nie narzeka raczej na brak pieniędzy (niektórzy artyści współcześni to prawdziwi krezusi!), do sytuacji artysty np. w wiekach średnich, musimy zdać sobie sprawę ze stopnia uzależnienia tego drugiego od nabywcy. Wszystkie ważne dzieła sztuki średniowiecznej powstawały na zamówienie, w całości poddane zamysłom, gustom i kaprysom przedstawicieli Kościoła i Dworu. Biskup czy książę narzucali twórczości jej ramy, wątki, a znacznie bardziej dyskretnie ogólne wskazania co do sposobu ekspresji. W tym bowiem względzie ostatnie słowo należało do twórcy. Zawsze tak było, niezależnie od jakichkolwiek nacisków mecenatu. „Jest to fakt o znaczeniu kapitalnym i zasługuje na szczególne podkreślenie – pisał Georges Duby, historyk francuski – świadczy bowiem o niezależności aktu twórczego od struktur społecznych i unaocznia tę prawdę, że malowanie, rzeźbienie, wznoszenie budowli są to, we wszystkich czasach, działania odkrywcze, poszukiwania twórcze i że – podobnie jak twórczość literacka, praca naukowa czy myśl filozoficzna, a niekiedy szybciej nawet niż one – narzucają odbiorcom nowy obraz świata”. Pośród tych „zniewolonych” artystów średniowiecznych nie brakuje prawdziwych geniuszów, z wielką swobodą wykorzystujących swoje uzdolnienia, być może nawet większą niż niejeden artysta współczesny. Freski Giotta w Kaplicy Scrovegnich w Padwie z początków XIV wieku (1303 – 1306) to jedno z największych dokonań artystycznych w dziejach. Dzieło geniusza! Wybitnymi artystami byli też malarze ze szkoły sieneńskiej: Duccio Buoninsegna, Simone Martini, bracia Lorenzetti – Pietro i Ambrogio, a po drugiej stronie Alp, działający głównie we Francji, bracia Limbourg. Wielkimi artystami bywali także konstruktorzy, budowniczowie, rzeźbiarze, kamieniarze – twórcy katedr gotyckich we Francji, Anglii, Niemczech czy Włoszech, przepięknych rozet, witraży, maswerków oraz okazałych bogato rzeźbionych portali w tych i innych obiektach sakralnych. Czy potrafimy wybudować dziś coś równie wspaniałego?…

Wielkie wrażenie zrobił na mnie Golden Gate Bridge w San Francisco, zapewne najsłynniejszy most w świecie (20 lat temu zrobiłem na nim kilka dobrych ujęć do filmu o Henryku Sienkiewiczu); bardzo podoba mi się ekskluzywna galeria handlowa im. Wiktora Emanuela II w Mediolanie (kręciłem się po niej z żoną chyba z pół dnia); boleśnie odczułem wycofanie z eksploatacji Concorde’a, najpiękniejszego ponaddźwiękowego samolotu pasażerskiego w dziejach lotnictwa.

Mógłbym wymienić kilku wybitnych współczesnych malarzy, rzeźbiarzy, muzyków, reżyserów filmowych i teatralnych, ale nie mam pewności, czy można ich nazwać geniuszami. Jak trafnie zauważył, cytowany już Georges Duby: „To, co stanowi istotę geniuszu, umyka wszelkiej próbie analizy”.

Cmentarz Campo Santo w Pizie 

O admin

Dziennikarz, autor m.in. audycji muzycznych, emeryt, o szerokich zainteresowaniach i umiejętnościach...
Ten wpis został opublikowany w kategorii GOŚCINNIE. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.